'Ik leerde hier toneelteksten uit mijn hoofd'

'Ik leerde hier toneelteksten uit mijn hoofd'

Aus Greidanus sr (1950) maakte veertig jaar deel uit van het gerenommeerde toneelgezelschap De Appel. De laatste jaren speelde hij vooral in succesvolle films en series als MeesterSpion, De Zaak Menten en A'dam-E.V.A. Zijn favoriete plek is begraafplaats Ter Navolging, waar hij zijn teksten in stilte uit zijn hoofd leerde.

“Den Haag is een stad zonder muren - dat heb ik ook als motto genomen toen we campagne voerden voor de Culturele Hoofdstad 2018. Dat maakt de stad enerzijds heel kwetsbaar. Niet voor niets bivakkeerde Willem van Oranje in het ommuurde Delft en niet in Den Haag, waar het Binnenhof zo door het Spaanse leger was ingenomen en in die periode dienst deed als paardenstal. Maar het grote voordeel is dat Den Haag ook een heel open stad is, waar doorgaans veel nieuwe initiatieven tot ontwikkeling kunnen komen. Bijvoorbeeld op cultureel gebied; Den Haag is historisch gezien altijd een enorme kweekvijver geweest voor jong talent.

Als iets ‘af’ is, verlaat het de stad trouwens ook snel weer - denk aan North Sea Jazz. Den Haag zou beter moeten zijn in het koesteren wat het in huis heeft. Dat geldt natuurlijk ook voor Toneelgroep De Appel, waar ik dertig jaar aan verbonden ben geweest. Het is doodzonde dat die nu verdwenen is. Maar het past wel in het nationale klimaat als het om cultuur gaat. In dat opzicht is Nederland echt een land van kortetermijndenken. Terwijl kunst en cultuur over hele fundamentele zaken gaat, zeker in de maatschappij waarin we nu leven. Er zijn zulke grote verschillen op het gebied van godsdienst en politiek; het is van wezenlijk belang dat te erkennen en te onderzoeken. Om te zien dat niet alles wat anders is meteen slecht of gevaarlijk is.

Als mijn favoriete locatie heb ik gekozen voor begraafplaats Ter Navolging, dat verscholen ligt tegenover het oude pand van De Appel. Een begraafplaats raakt zo enorm aan de essentie van ons mens zijn: het bewustzijn van onze dood en onze tijdelijkheid. Hier rondlopen leidt onmiddellijk tot filosofische en theologische gedachten: waar kom ik vandaan, waar ga ik naartoe? Dat kleine stukje dat wij als mens even kleven aan de eeuwigheid, waar gaat dat nou precies over? Die vraag is niet te beantwoorden voor ons mensen, maar het heeft wel alles te maken met de dood. Het is de laatste grens die ieder mens passeert tijdens zijn of haar leven. Als acteur word je zo vaak met de dood geconfronteerd – hoe vaak ik niet gestorven ben op het toneel, honderden malen, op zoveel verschillende manieren!

Toen ik bij De Appel zat, ging ik hier altijd heen als ik mij goed wilde concentreren en teksten uit mijn hoofd wilde leren. Het was hier altijd doodstil, er komt maar zelden iemand. En dan maar stampen: beginnen met zin 1, dan zin 2 er achter plakken, terug naar zin 1. Dan de derde zin erbij. En zo voort, en zo voort. Vroeger kon ik een tekst drie, vier keer goed lezen en dan zat het er wel in. Ik merk dat dat echt verandert nu ik ouder word. Ik ben nu 67, het kost me echt veel meer moeite om lange teksten te stampen. Het maakt ook weer onzeker, zeker als je op een filmset staat en je moet scenes vier, vijf keer opnieuw draaien. Je moet dan niet alleen teksten onthouden, maar ook precies weten hoe je je hand de vorige keer hield, of hoe je keek. Ik merk dat dat een grotere uitdaging voor mij is dan vroeger.”